Linux Commands ที่ DevOps ใช้บ่อย รวมไว้ที่เดียว

ทำไมต้องรู้ Linux command

99% ของ server บนโลกรัน Linux — ไม่ว่าคุณจะใช้ AWS, Hetzner, DigitalOcean, ใน Docker container, หรือใน Kubernetes pod ทุกอันคือ Linux

แม้ตอน dev ใช้ Mac (Unix) หรือ Windows + WSL ก็ใช้ command เกือบเหมือนกัน

บทความนี้ไม่สอนทุกคำสั่ง รวมเฉพาะตัวที่คนทำ DevOps ใช้แทบทุกวันที่เปิด terminal

ดู directory และไฟล์

pwd                # ดู current directory
ls                 # list ไฟล์
ls -lah            # list แบบมี permission, owner, ขนาด
cd /var/www        # เปลี่ยน directory
cd -               # กลับไปที่อยู่ก่อนหน้า
cd ~               # ไป home directory

mkdir myapp        # สร้าง folder
mkdir -p a/b/c     # สร้างพร้อม parent ทั้งหมด

cp file.txt copy.txt          # copy ไฟล์
cp -r src/ dst/               # copy folder
mv old.txt new.txt            # rename / move
rm file.txt                   # ลบ
rm -rf folder/                # ลบ folder + เนื้อหา (ระวัง!)

cat file.txt       # แสดงเนื้อหาไฟล์
less file.txt      # อ่านไฟล์ใหญ่ทีละหน้า (q เพื่อออก)
head -20 log.txt   # 20 บรรทัดแรก
tail -50 log.txt   # 50 บรรทัดท้าย
tail -f app.log    # ตาม log แบบ real-time

Permission

chmod 644 file.txt        # owner rw, others r
chmod 755 script.sh       # owner rwx, others rx (ใช้กับ executable)
chmod +x script.sh        # เพิ่ม execute permission
chown user:group file     # เปลี่ยน owner
chown -R user:group dir/  # recursive

วิธีจำ:

• 4 = read
• 2 = write
• 1 = execute
• รวมกัน เช่น 7 = rwx, 6 = rw, 5 = rx

ค้นหา

# ค้นไฟล์ตามชื่อ
find . -name "*.log"
find /var/log -name "*.gz" -mtime +7   # gz เก่ากว่า 7 วัน

# ค้นข้อความใน file
grep "error" app.log
grep -r "TODO" src/                    # recursive
grep -i "warning" log.txt              # case insensitive
grep -v "DEBUG" log.txt                # ซ่อนบรรทัดที่ match
grep -n "import" main.py               # แสดงเลขบรรทัด

# ตัวที่ใหม่กว่าและเร็วกว่า — ripgrep
rg "error" .

Process

ps aux                  # ดู process ทั้งหมด
ps aux | grep node      # filter เฉพาะ node
top                     # real-time process monitor
htop                    # ดีกว่า top มาก ติดตั้ง: sudo apt install htop

# ฆ่า process
kill <pid>              # ส่ง SIGTERM (ขอให้ปิด)
kill -9 <pid>           # ส่ง SIGKILL (บังคับ)
killall node            # ฆ่าทุก process ชื่อ node
pkill -f "myapp"        # ฆ่าตาม pattern

# ดู port ที่เปิดอยู่
ss -tlnp                # tcp listening
ss -tulpn               # tcp + udp + พอร์ต
lsof -i :3000           # ใครใช้ port 3000

Network

ping google.com               # ping
curl https://example.com      # request HTTP
curl -I https://example.com   # ดูแค่ header
curl -v https://example.com   # verbose

# resolve DNS
dig example.com
dig +short example.com
nslookup example.com

# ดู IP เครื่อง
ip a                          # ทุก interface
ip route                      # routing table
hostname -I                   # ip ของเครื่อง

Disk

df -h                  # ดู disk แต่ละ partition
du -sh /var/log/*      # ดูขนาดแต่ละ folder
du -sh * | sort -hr    # เรียงจากใหญ่ไปเล็ก

# ลบไฟล์ใหญ่ที่ไม่ใช้
sudo journalctl --vacuum-time=7d       # ล้าง systemd log เก่ากว่า 7 วัน
sudo apt autoremove                     # ลบ package ที่ไม่ใช้
docker system prune -a --volumes        # ลบ docker ที่ไม่ใช้

Memory และ CPU

free -h                 # ดู RAM
uptime                  # load average
nproc                   # จำนวน CPU
lscpu                   # info CPU แบบเต็ม
cat /proc/meminfo       # info RAM แบบเต็ม

systemd (จัดการ service)

# ดู status
sudo systemctl status nginx

# start / stop / restart / reload
sudo systemctl start nginx
sudo systemctl stop nginx
sudo systemctl restart nginx
sudo systemctl reload nginx           # reload config โดยไม่ตัด connection

# enable = auto-start ตอน boot
sudo systemctl enable nginx
sudo systemctl disable nginx
sudo systemctl enable --now nginx     # enable + start ทันที

# ดู service ทั้งหมด
systemctl list-units --type=service
systemctl list-units --type=service --state=running

journalctl (ดู log)

journalctl -u nginx                   # log ของ nginx
journalctl -u nginx -f                # ตาม log realtime
journalctl -u nginx --since "1 hour ago"
journalctl -u nginx --since today
journalctl -u nginx -n 100            # 100 บรรทัดล่าสุด
journalctl -p err -u nginx            # เฉพาะ error

Cron (งานตามเวลา)

crontab -e             # แก้ไข cron ของ user
crontab -l             # ดู cron ที่ตั้งไว้

# ตัวอย่าง schedule:
# ทุก 5 นาที
*/5 * * * * /home/me/check.sh

# ทุกชั่วโมง
0 * * * * /home/me/hourly.sh

# ทุกคืน 02:00
0 2 * * * /home/me/backup.sh

# ทุกวันจันทร์ 09:00
0 9 * * 1 /home/me/weekly.sh

format: minute hour day month day-of-week

ทดสอบ pattern ใน crontab.guru ก่อนตั้ง — งงน้อยกว่าเยอะ

SSH

# login
ssh user@host
ssh -p 2222 user@host                  # ถ้า port ไม่ใช่ 22
ssh -i ~/.ssh/mykey user@host          # ระบุ key

# copy ไฟล์
scp file.txt user@host:/tmp/
scp -r folder/ user@host:/var/www/

# rsync (ดีกว่า scp มาก)
rsync -avz --progress src/ user@host:/var/www/myapp/

# port forwarding
ssh -L 5432:localhost:5432 user@host   # local 5432 ↔ remote 5432

ตั้ง alias ใน ~/.ssh/config:

Host prod
    HostName 203.0.113.10
    User deploy
    Port 22
    IdentityFile ~/.ssh/prod_key

จากนั้นใช้แค่ ssh prod

Pipe และ redirect

# pipe = ส่ง output ของคำสั่งหนึ่ง ไปเป็น input ของอีกคำสั่ง
cat app.log | grep ERROR | wc -l        # นับจำนวน error

# redirect output ลงไฟล์
ls > files.txt              # overwrite
ls >> files.txt             # append
command 2> error.log        # เฉพาะ stderr
command > out.log 2>&1      # ทั้ง stdout และ stderr
command &> all.log          # shorthand เหมือนข้างบน

# ทำงาน background
long-task.sh &              # รัน background
nohup long-task.sh &        # รันแม้ logout

ตัวที่ลงเพิ่มทำให้ชีวิตดี

sudo apt install -y \
  htop \
  ripgrep \
  fd-find \
  bat \
  jq \
  tmux \
  ncdu \
  fzf

• htop — process monitor ที่ดู interactive ได้
• ripgrep (rg) — grep เร็วกว่า 10-100 เท่า
• fd-find (fd) — find ที่ใช้ง่ายกว่า
• bat — cat มี syntax highlight
• jq — แปลง JSON ใน command line
• tmux — terminal multiplexer (รัน command background ใน server)
• ncdu — ดูพื้นที่ disk แบบ interactive
• fzf — fuzzy finder ใช้กับ history, file, folder

เคล็ดลับ

ใช้ tab completion เสมอ — พิมพ์บางส่วนแล้วกด Tab Linux เติมต่อให้ ลด typo เยอะ

ใช้ !! ทำซ้ำคำสั่งล่าสุด:

mkdir /var/www/myapp     # permission denied
sudo !!                  # = sudo mkdir /var/www/myapp

ใช้ Ctrl+R ค้นหา command history:

# กด Ctrl+R แล้วพิมพ์
docker
# จะเด้ง docker command ล่าสุดที่เคยพิมพ์

man <command> — อ่าน manual ของคำสั่ง (กด q เพื่อออก, /keyword เพื่อค้น)

สรุป

ไม่ต้องท่องทั้งหมด — ใช้ครั้งแรกอาจ Google ทุกครั้ง พอใช้บ่อยจะติดมือเอง

ตัวที่ควรใช้ให้คล่องที่สุด: ssh, tail -f, grep, ps aux | grep, systemctl, journalctl, df -h, du -sh * — ใช้แทบทุกครั้งที่เปิด server

ถัดไปเรียนรู้ระดับเซต — ดู Deploy Node.js ขึ้น VPS เริ่ม config server จริง